Alles over vulkaanmeren

In Oktober 2018 was ik met mijn gezin in Duitsland op vakantie. Vlakbij de Dauner Maaren. Ik had eerst niet eens door dat ze er waren, maar mijn vader wilde graag een stukje rijden. Toen kwamen we langs de Maaren en zijn daar gestopt om ze eens goed te bekijken. We wilden graag een rondje om zo’n Maar lopen. Toen we daaraan wilden beginnen stonden er allemaal ezels voor onze neus. Konden we daar zomaar langs? Dat probeerden we wel, maar ze liepen een heel eind met ons mee. Gelukkig bleven ze later achter ons en konden wij rustig verder lopen. Het uitzicht was echt prachtig. Het was herfst, dus de kleuren waren ook bijzonder mooi. Een stuk verderop kwamen we nog meer dieren tegen. Een hele grote groep geiten. Ik denk wel een stuk of 100. Ze liepen allemaal kris kras door elkaar en waren niet bang voor ons. We konden kiezen of we beneden naar het water gingen, of naar boven voor een mooi uitzicht. We hebben gekozen voor het laatste en daar hebben we geen spijt van gekregen. Het was wel een eind lopen. Niet langs gewone wegen, maar langs smalle paadjes, over boomstronken en zandweggetjes. Naar boven en weer naar beneden en weer naar boven. Gelukkig waren er boven 2 enorme stoelen waarop we konden zitten (uitrusten) en konden kijken over een mooi natuurgebied. Ook was er een grote toren, waar we naar boven konden klimmen. Dit was echt geweldig, omdat we toen meerdere Maaren konden zien, en dus een mooi overzicht hadden. We hebben veel foto’s gemaakt. Die zijn nog steeds mooi om te zien, maar het liefst zou ik er nog een keer heen gaan.

In sommigen Maaren mag je zwemmen. Maar niet in alle. Sommigen zijn namelijk beschermd natuurgebied en daar mag je absoluut niet inspringen. Toch zie je soms wel mensen zwemmen op plekken waar het niet mag. Er zijn ook Maaren waar je wel gewoon mag zwemmen. In het Schalkenmehrener Maar mag je zwemmen. Hij heeft een doorsnee van 575 meter in is ongeveer 21 meter diep. Je moet wel betalen voordat je kan zwemmen. 2 euro onder de 16 en 3, 50 voor volwassenen. Je kan hier ook bootjes huren voor 5, 4 of 3 euro. Het gedeelte waarin je kunt zwemmen is afgeschermd, daar is ook een soort badmeester. Daarbuiten mag je ook wel zwemmen, maar dat is op eigen risico. Er is een gebied tot 1 meter 20 en ook een pierebadje met een grote parasol voor baby’s en peuters. Daarnaast wordt het water snel diep. Er is ook een cafeetje met wc’s en kleedhokjes. Er is geen zand, maar alleen gras. Ook is het gebied niet plat, dus je kunt er niet badmintonnen of volleyballen, zoals op het strand. Maar in het water mag je wel een matras of een bal meenemen. In het Gemündener Maar mag je ook zwemmen. Het heeft een doorsnee van 325 meter en is 38 meter diep. Ook hier is een gedeelte afgeschermd om te kunnen zwemmen. In het gebied daarbuiten kun je kanoën of roeien. Ook is er een apart gedeelte voor kleuters en peuters met een kleine glijbaan. In het andere aparte gedeelte kun je zwemmen of met een bal spelen. Ook staat er een grote springtoren. Overal zijn badmeesters om iedereen in de gaten te houden. Bij het gras is ook nog een kikkerbadje. Hier is ook een cafeetje. En ook kleedhokjes, douches en wc’s. Om hier te mogen zwemmen moet je ook 2 euro betalen of 3, 50 als je volwassen bent. Je kunt ook een familiekaart nemen. Je betaalt dan 5, 50 voor 2 volwassenen en 2 kinderen. 1 volwassene en 1 kind betalen 3 euro. In het Ulmener Maar mag je soms zwemmen. Het is de jongste maar van alle Maaren. Zwemmen wordt soms wel toegelaten. Maar er staan ook borden dat het niet mag. Er zijn geen badmeesters en ook geen cafe, douches of kleedkamers. Er is wel een wc. Het Ulmener Maar is 21 meter diep. Er is ook een boom waar een touw aan hangt. Je kunt daar Tarzan spelen. In het Meerfelder Maar heeft een doorsnee van 1500 meter. In dit Maar heb je een zwemdeel en een natuurdeel. De delen zijn gescheiden door houten balken. Er zijn bijna geen voorzieningen. Er is alleen een wc en een plek waar je kunt liggen. Je moet betalen voor het gebied waar je kunt liggen. Je kunt in het Maar komen via een trap. Er zijn geen speeltoestellen en je mag zelf ook niks meenemen. Je moet hier rustig zijn om de dieren niet lastig te vallen. Voor kinderen is het dus minder leuk om hier te zwemmen. Je moet goed kunnen zwemmen als je hier wilt zwemmen. Ook in het Pulvermaar en in de Laacher See kun je zwemmen.

Het Vulkaan pad is een mooie rondwandeling in de Vulkaan Eifel en is onderdeel van andere wandelpaden. Als je dit pad loopt is te zien hoe mooi wandelen in de Eifel is. Deze mooie wandelroute ligt tussen twee plaatsen in: Daun en Manderscheid. Als je deze route wandelt, dan loop je een rondje (een rondwandeling). Waar je begint, daar eindig je ook. Heel makkelijk dus dat je fiets of auto dan niet ergens anders staat als je terugkomt. De rondwandeling is iets meer dan 26 kilometer. Je kunt er dus een hele dag over doen. Je begint en eindigt bij de Schalkenmehren. Vanaf de Schalkenmehren start de prachtige wandeling en kunt je genieten van het prachtige landschap. De Vulkaaneifel laat een afwisselende natuur zien. Ook de geschiedenis van het landschap is interessant, vanwege de vulkanen die er vroeger waren. Onderweg zie je dan ook hele mooie uitzichten en kom je door unieke gebieden. De wandeling over het Vulkaan Pad brengt je ook door verschillende beschermde natuurgebieden, zoals onder andere de Mürmes en Sangweiher. De Mürmes is één van de drooggevallen Maare (vulkaanmeren / kraters). De wandeltocht brengt je ook over een lavaveld en bij de Steineberger Ley kan je genieten van een schitterend uitzicht. Op bijna alle wandelpaden van het Vulkaan Pad kun je goed lopen. Af en toe zijn er gedeelten waar geen paden zijn en waar de natuur de natuur blijft. Dat maakt het soms een mooi avontuur. Op de bordjes kun je goed zien waar je langs moet. Ook zijn er wandelkaarten te krijgen van het Vulkaan Pad. (bijvoorbeeld: “Daun – Rund um die Maare” ISBN: 3-921 805-61-9)

Pulvermaar: Het Pulvermaar ziet er uit alsof het uit een prentenboek komt. Hij is het best bewaard gebleven maar van alle maaren van de Eifel. De trechter is helemaal gevuld met water en het is omringd door een bijna gesloten tufsteen(zachte steensoort)-dam (maximale hoogte ongeveer 45 meter). Bovendien heeft het Pulvermaar het grootste wateroppervlak en de grootste meerdiepte in de Eifel en het is ook nog eens een van de diepste meren in Duitsland!

Sangweiher: deze natuurlijke kom (veroorzaakt door het droge maar) werd sinds 1346 gebruikt als visvijver en was eigendom van de Graaf van Daun. Hij was vanaf 1665 keurvorst (soort lijder van een gebied in Duitsland, misschien wat te vergelijken met een burgemeester of een commissaris van de koningin) van Trier. In 1774 werd de vijver gemeten, met een resultaat van 113.500 m2. Later werd het water eruit gehaald en gebruikt als weiland. In 1983 werd het een natuurreservaat. En in 1987 werd in de afvoer een palwerk ingebouwd, zodat dit bereik weer onder water liep. Er stonden zeggen- en biesbestanden net als rondom wilde weiden. Die zijn erg belangrijk voor de vogels, zowel voor de standvogels als voor de trekvogels.

Holzmaar: In het Holzmaar werden vanaf de jare 80 van de vorige eeuw tot op de dag van vandaag, kernboringen uitgevoerd in de sedimenten van het meer en die werden vervolgens onderzocht. Allerlei nieuwe onderzoekingsmethoden en geperfectioneerd. Het Holzmaar is dan ook wereldwijd het beste onderzocht. In de 16e eeuw werden er aan de zuidelijke kant van het meer dammen geplaatst, om ervoor te zorgen dat het Gillenfelder Holzmühle niet ook volliep met water.

Dürres maar: Het gebied rondom het Dürres maar werd samen met het Holzmaar in 1979 een officieel natuurreservaat. Het vervangt het op twee na oudste eruptie-punt van de Holzmaar-groep en is tegenwoordig gevuld met een ven (een klein en meestal ondiep meer).

Windsborn: De Windsborn is het enige maar in de Eifel en ten noorden van de Alpen dat altijd gevuld is met water. Hij wordt alleen maar aangevuld met neerslag. Het meerwater heeft een geelachtige kleur en is met een pH-waarde 5-6 een beetje zuur. De wetenschappelijke naam van het maar is “Het bruin water meer”. De winsdborn veranderd nu vanaf de buitenkant langzaam in een droog landschap.

De meeste kans om Maaren te zien is waarschijnlijk in Duitsland, omdat dat het meest dicht bij Nederland ligt. Het is makkelijk te bereiken vanuit Nederland en niet zo ver. In Duitsland heb je eigenlijk drie gebieden met maren. De maaren van de Eifel, de Eckfelder Maar en de Randecker Maar. De Eifel Maaren bestaan uit ongeveer 18 gebieden en is dus een gebied waar meerdere Maaren tegelijk te vinden zijn. Op sommigen plekken kun je dan dus ook meerdere tegelijk zien. Dat is met name het geval bij de Dauner Maaren, De Dauner Maaren liggen vlakbij Daun. Daar liggen er drie naast elkaar. Heel uniek en bijzonder om te zien. De mooiste tijd van het jaar om deze Maaren te bekijken is in de herst. De omgeving is dan mooi gekleurd, wat het gebied er uit laat zien als een sprookje. De Eifel Maaren bestaat zoals ik al zei uit 18 gebieden met verschillende Maaren: de Booser Doppelmaar, de Dauner Maare (die bestaat uit 5 Maaren), de Dreiser Weiher, de Dürres Maar, de Eichholzmaar, de Gemündener Maar, de Hinkelsmaar, de Hitsche Maar, de Holzmaar, de Meerfelder Maar, de Pulvermaar, de Rodder Maar, de Schalkenmehrener Maar, de Strohner Märchen, de Ulmener Maar, de Weinfelder Maar en de Windsborner Kratersee. Er zijn allerlei wandelroutes die het gemakkelijk en aantrekkelijk maken om langs een van deze Maaren te wandelen. De mensen die er komen nemen gemiddeld 20 minuten tot anderhalf uur de tijd om te genieten en tot rust te komen.

Er bestaan verschillende gebieden in de wereld waar je een maar tegen kunt komen. Niet alleen in Europa dus, maar over de hele wereld. In Europa zijn er in ieder geval heel veel. In Europa kun je ze vinden in Duitsland, IJsland, Italië, Frankrijk, Portugal en Spanje. In Afrika kun je ze bijvoorbeeld vinden in Kameroen, Ethiopië, Kenia, Madagaskar en Uganda. In Azië kun je ze bijvoorbeeld vinden in Japan, Indonesië, Nieuw-Zeeland en de Filippijnen In Zuid-Amerika kun je ze bijvoorbeeld vinden in Argentinië, Chili, Costa Rica, El Salvador In Noord-Amerika kun je ze bijvoorbeeld vinden in Mexico en de Verenigde Staten. Ook in Australië zijn ze te vinden. Zoals ik al zei zijn ze dus over de hele wereld te vinden. Maaren heb je in twee verschillende soorten steen. Ze bestaan uit andesiet (grijs tot zwart) en basalt. Beide soorten zijn dus stenen die ontstaan zijn doordat het lava van de vulkaan is gestold. Natuurlijk is er vervolgens water overheen gekomen. Daarom zie je niet zoveel van deze stenen. In ieder geval niet in Duitsland. Het hangt ook af van de begroeiing. In Duitsland zijn bijvoorbeeld veel bomen en andere groene natuur. Maar in andere delen van de wereld zijn de Maaren niet begroeid en is dus meer steen te zien. Dit levert allerlei verschillende plaatjes op. En elke Maar is dan dus ook anders. Ook in Europa verschillen ze allemaal van elkaar. In Duitsland zien ze er heel anders uit, dan bijvoorbeeld in IJsland. Dat heeft dan vooral te maken met de omgeving van zo’n Maar en of ze begroeid zijn of niet.

Misschien heb je wel eens gehoord van “De Vulkaneifel”. Zo niet? Dan zal ik het je even uitleggen. 

De Vulkaaneifel is een gedeelte van de Eifel dat ligt in het zuid-oosten van de Eifel. Het is een redelijk groot gebied en het heet zo door de vulkanische activiteit waardoor het landschap ontstaan is. Ook aan hoe het er nu uitziet is nog duidelijk te zien dat er vulkanische activiteiten zijn geweest, bijvoorbeeld door de kraters en de maaren. Nee, vroeger zou je zo’n uitbarsting echt niet mee willen maken. De Eifel en dus de Vulkaaneifel zijn ruim 400 miljoen jaar geleden ontstaan. Alles bestond toen nog uit zee. Langzaam veranderde het gebied in land en begonnen 60 miljoen jaar geleden de eerste vulkanen te werken. De laatste vulkaanuitbarsting was ongeveer 10.000 jaar geleden. Nog niet zo heel lang geleden dus. De tijd tussen twee uitbarstingen door was dan ook meestal 10.000 tot 20.000 jaar. Sommige mensen geloven dat er nog steeds uitbarstingen kunnen komen. Om daarop voorbereid te zijn, zijn ze in het gebied veel bezig met allerlei metingen en worden veranderingen heel precies in de gaten gehouden. Bovendien worden de afgelopen jaren verhoogde gasconcentraties gemeten bij onder andere de Laacher See. Maar je hoeft nu echt niet bang te zijn hoor, want als er nog een explosie komt zijn ze er dus wel op voorbereid. Met alle technologie van nu gaat het vast veel beter dan 10.000 jaar geleden. Je kan er dus gerust nog even een kijkje gaan nemen. Dat is trouwens echt een aanrader. Het is er namelijk verschrikkelijk mooi!

Maar hoe ontstaat zo’n vulkaanmeer nou eigenlijk? 

Bij een uitbarsting van een maar is het als het ware “de hel op aarde”. Vroeger zou je echt niet bij zo’n uitbarsting willen zijn. De afbeelding hieronder laat de uitbarsting de grootste van beide Ukinrek-Maaren in Alaska zien, 1977

Met een diameter van ongeveer 300 meter is hij echt totaal niet groot vergeleken met de anderen van zijn soort. sommigen zijn wel 550 meter. Toch heeft hij rond 10 miljoen m³ materiaal uitgestoten. Zijn vulkanische as steeg tot op een hoogte van 6500 meter en daalde zelfs nog op een afstand van 160 km neer als asregen. Dankzij het onderzoek naar maaren en het bestuderen van maaruitbarstingen in onze tijdweten we tegenwoordig precies hoe de maaren in de Vulkaneifel zijn ontstaan en welke dramatische gevolgenhun ontstaan op het landschap moet hebben gehad.

Wat gebeurt er? Vloeibare magma (lava) komt bij het opstijgen op waterhoudende lagen. Dit water verdampt in één klap met grote explosies als gevolg. Het omringende gesteente aan de contactpunten breekt, komt naar boven en word uitgestoten. De vrijgekomen explosiekamer valt vervolgens ineen waarna een soort trechter aan het aardoppervlak overblijft, omringd door een ringvormige verhoging dat bestaat uit uitgestoten gesteente. Zo ontstaat er een maar. De ingevallen trechter kan vervolgens vollopen met water waarna een maarmeer ontstaat.

In de loop van duizenden en miljoenen jaren zal het uiterlijk van zo’n maar veranderen. De sporen in het landschap blijven bestaan, net zoals in de Vulkaneifel.

De Dauner Maaren zijn favoriete inspiratiebronnen voor veel landschapsschilders, bijvoorbeeld voor Fritz von Wille. Hij leefde van 1860 tot 1941.

Hij was zo onder de indruk van het landschap dat hij het steeds weer schilderde. Vooral de kleine kapel aan de noordelijke oever, bij het Weinfelder Maar, was één van zijn favoriete plekken. De Weinfelder Maar is onderdeel van de Dauner Maaren, naast de Gemündener Maar, de Schalkenmehrener Doppelmaar, de Schalkenmehrener Flachmoor en de Schalkenmehrener Trockenmaar. Doordat schilders, zoals Fritz von Wille, deze landschappen schilderden, werd het gebied wereldwijd bekend gemaakt. Maar niet alleen werd het landschap geschilderd. Ook dichters en schrijvers kozen ervoor de Dauner Maaren te gebruiken voor hun gedichten en boeken. Clara Viebig, die leefde van 1860 tot 1952 en die bevriend was met Fritz von Wille, heeft bijvoorbeeld gezegd: ‘De Maaren zijn de ogen van de Eifel’. Naast schilders, dichters en schrijvers zijn ook onderzoekers benieuwd geweest naar dit gebied. Er is veel onderzoek gedaan naar onderdelen van dit gebied. Zo is bijvoorbeeld gekeken naar de dieren en planten die daar leven en hoe ze dat gebied nodig hebben om te kunnen overleven. De Maaren zijn allemaal verschillend. Ze liggen op verschillende hoogtes en zijn ook niet allemaal even diep. Ook de breedte is nogal verschillend. Als je met een luchtballon over de Dauner Maaren zou vliegen, dan zou je veel verschillen zien en beseffen dat het er vroeger heftig aan toe moet zijn gegaan. De vulkaan uitbarsting heeft in het begin veel schade aangericht, maar in de loop van de tijd is het een mooie bezienswaardigheid geworden.

Hieronder zie je een filmpje zodat je een beetje een beeld krijgt van hoe de Dauner Maare er nou eigenlijk uitziet.